‘Arias for Caffarelli’

Ik weet niet hoe u het luisteren naar de Argentijnse zanger Franco Fagioli is vergaan, ik raakte er totaal van ondersteboven. Wat een stembeheersing en kracht ook in de hoge regionen! U hoorde slechts zes minuten van de in totaal bijna tachtig aan de Italiaanse castraat Gaetano Majorano (1710-1783) opgedragen Naïve-cd van Fagioli. Het aanhoren van de tien door Franco Fagioli vertolkte aria’s – pluim ook voor het begeleidende ensemble Il Pomo d’Oro – vervulde mij met stijgende verbazing en verrukking! Ervan uitgaande dat aan het stembereik van deze zanger geen medische ingreep te pas is gekomen, grenzen zijn prestaties aan het ongelofelijke. Wat mij betreft is Fagioli enig in zijn soort en zijn eerbetoon aan zijn Italiaanse voorganger is er werkelijk een die er zijn mag!

Het verhaal gaat dat Gaetano Majorano als jongetje de wens uitte te mogen worden gecastreerd om later met een hoge zangstem furore te kunnen maken in de grote operahuizen van Europa. En dat is ‘m gelukt! Na een zangstudie van zes jaar bij de grote meester Nicola Porpora kreeg Gaetano deze boodschap mee: “Ga mijn zoon, ik kan je niets meer leren. Jij bent de grootste zanger van de wereld!
Onder de artiestennaam Caffarelli vierde hij aanvankelijk in vrouwenrollen en later in mannelijke triomfen in muzieksteden als Venetië, Turijn, Milaan, Madrid, Wenen, Versailles, Lissabon en Londen. Componisten als Pergolesi, Hasse, Leo en Gluck werkten maar wat graag samen met Caffarelli. Ze componeerden speciaal voor hem virtuoze aria’s waarmee hij het publiek in extase wist te brengen. Onder Handel’s directie zong de castraat in Londen de fameuze aria Ombra mai fù uit de opera Xerxes. De Engelse musicoloog Charles Burney hoorde de zanger in 1770 nog aan het werk en was verrukt van de expressie en gratie die hij op zijn relatief hoge leeftijd nog tentoonspreidde en noemt hem een amazing fine singer. Heden ten dage zijn wij gewoon de hoge mannenstem te benoemen als countertenor of mannelijke alt. De omvang van het stembereik van Caffarelli reikte tot die van een mezzo-sopraan. Maar ja, die moest er als jongetje wel een chirurgische ingreep voor ondergaan. Dat Franco Fagioli het zonder kon stellen, geeft aan zijn presteren zo mogelijk nog meer betekenis.

Naschrift d.d. 18 oktober 2013

In dagblad Trouw van 18 oktober bespreekt Peter van de Lint de cd van Franco Fagioli samen met twee andere kort geleden uitgebrachte cd’s van de countertenoren David Hansen en Philippe Jaroussky. De cd’s van laatst genoemde twee voldeden niet aan de toelatingscriteria van Prelude. Beide producten missen ten enen male dat waar die van Franco Fagioli van overloopt: luistergenot! Een paar regels van Van der Lint wil ik u niet onthouden. Ze hadden zo uit mijn pen kunnen vloeien, maar ik ben blij dat ik me een keertje achter een recensent kan verschuilen…

Over Hansens cd merkt Van der Lint op: ‘[…] in die aria komt zijn geluid ook af en toe gevaarlijk dicht bij dat van een gillende keukenmeid. Niet echt prettig om naar te luisteren deze glissandi die verworden tot uitglijders.‘ Publiekslieveling Jaroussky komt er niet beter van af: ‘Jaroussky past met zijn nasale en kleine stemgeluid misschien nog gedeeltelijk in Dellers traditie. Maar ook hij kan een keel opzetten. De eerste aria op zijn cd laat hem een beetje onmachtig horen in een aria van Porpora. Vooral de groepjes terugkerende supersnelle voorslagen klinken amechtig en lichtelijk wanhopig.
Over Franco Fagioli is zijn oordeel juichend: ‘Een super opwindende zanger, zoals we die in lange tijd niet voorbij hebben zien komen. Wat een stem! En wat een uitstraling! Hij heeft een geluid van glanzend staal met een ongelofelijke power en hoogte om koud van te worden.

Op Youtube is onderstaande muziekvideo geplaatst van een concertregistratie van Franco Fagioli. Hij is er te zien en te horen in de aria ‘Vo solcando un mar crudele’ uit de opera Artaserse van Leonardo Vinci. Deze door Virgin Classics geproduceerde opera is verkrijgbaar bij Prelude.

Voor het geval u in november 2012 Vinci’s opera Artaserse heeft gemist in de toen door Prelude aanbevolen cd-producties, maak ik u graag ook hier nog eens attent op dit feestelijke muzikale evenement. Ook in deze productie vervult Franco Fagioli een glansrol en dat alleen al maakt de opera begerenswaardig!

Franco Fagioli – Arias for Caffarelli

Bekijk deze cd

Vinci: Artaserse – Dramma per musica

Bekijk deze cd